Leidende principes en een lerend netwerk
Co-creatie voor duurzaamheid

| 31 mei 2016

Ruim veertig partijen waren betrokken bij de verkenning naar het langetermijnperspectief voor de IJssel-Vechtdelta (2013): gemeenten, provincie, waterschap, maatschappelijke en belangenorganisaties. Waterveiligheid stond prominent op de agenda in het kader van de deltabeslissingen, evenals de ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied tussen Zwolle, Kampen en Zwartewaterland. Van meet af aan was duidelijk dat duurzaamheid als een rode draad door de verkenning heen zou lopen. In het co-creatieve proces kwamen bovendien nog meer waarden naar voren die van belang zijn bij het werken aan de toekomst.

De verkenning leidde tot een tweetal scenario’s voor de regio en daarnaast tot acht breed gedragen, leidende principes voor duurzaamheid. De principes geven richting en inspiratie aan het handelen in de IJssel-Vechtdeltaprojecten.

Het voornemen was om de leidende principes bij alle projecten en programma’s in de regio toe te passen. Niet als checklist, maar als handreiking voor de juiste discussie, zodat alle actoren in de regio bijdragen aan een rijke en brede invulling van duurzaamheid.

bPRAKTIJK Hasselt hooiberg 300 kopie

Hooibergen bij Hasselt. Beeld: Freddy Schinkel fotografie

Toepassing

Zoals vaak met goede ideeën, ging de uitvoering ervan niet vanzelf. In de praktijk bleken er allerlei legitieme redenen te zijn waarom de leidende principes toch niet overal werden toegepast: het vraagt extra inspanning, er was geen handige werkwijze, nieuwe deelnemers voelden zich geen eigenaar.

Een initiatief van enkele voortrekkers leidde ertoe dat de Provincie Overijssel een netwerk startte om het werken met de leidende principes te promoten en te ondersteunen.

Eerst werd geïnventariseerd hoe men de principes zou willen benutten. Gevarieerd, zo bleek. Men had behoefte aan een hulpmiddel bij het zoeken naar nieuwe oplossingen voor fundamentele vragen en om buiten de eigen sector te treden. Deelnemers die bijvoorbeeld vooral aan waterveiligheid werken, worden door de principes uitgenodigd om in gesprek te gaan over ruimtelijke kwaliteit – en andersom. En een principe als ‘bestuurlijk robuust’ zet mensen aan tot nadenken over het betrekken van burgers en bestuurders. Daarmee helpt het om processen beter vorm te geven.

Niet als checklist, maar als handreiking voor de juiste discussie

Ook is gevraagd wat nodig is om de principes levend te houden en te gebruiken. Het antwoord bleek eenduidig: door te leren hoe de principes kunnen worden toegepast in eigen projecten. Met deelnemers uit de eigen organisatie, maar vooral ook met deelnemers uit andere organisaties. Het IJssel-Vechtdeltanetwerk bleek daarvoor een goed middel.

Uitdagingen

Nederland telt veel regionale netwerken. Het IJssel-Vechtdeltanetwerk mag zich een waardevolle toevoeging noemen. Het bevordert samenhangend gebiedsgericht werken. De leidende principes maken dat de betrokkenen elkaar begrijpen en vinden. Er ontstaat gedeeld denken en gedeelde taal, over grenzen van organisaties en disciplines heen. Het samenspel van direct betrokkenen en dwarskijkers werkt goed.

De gedeelde ambitie rond duurzaamheid bindt

De spannendste vraag voor elke sessie is steeds ‘wie vragen we erbij’? In de praktijk blijkt dat overheidsorganisaties bang zijn om maatschappelijke organisaties of belangengroepen uit te nodigen. Ondanks goede ervaringen met co-creatie bestaat toch vaak terughoudendheid bij duurzaamheidvragen rond concrete projecten. Zouden maatschappelijke organisaties niet te veel vanuit de eigen belangen spreken? Of zouden overheidsorganisaties niet te veel verwachtingen creëren rond het inzetten op duurzaamheid?

Hooibergenterrein Hasselt

Aan de rand van Hasselt bevindt zich het laatste overgebleven cluster stadshooibergen van Nederland. Het terrein is sterk verwaarloosd en daarom heeft de werkgroep Duurzame Herinrichting Hooibergenterrein Hasselt het initiatief genomen om dit cultuurhistorisch erfgoed te behouden en duurzaam te herontwikkelen.

Om het initiatief verder te helpen, is een netwerksessie georganiseerd. Samen met de werkgroep ging een brede groep deelnemers met de leidende principes aan de slag. Volgens initiator Adriaan Velsink heeft dit nieuwe ideeën opgeleverd en nieuwe partijen met de uitvoering ervan verbonden. Zo ziet een natuurboer kansen voor hooiopslag en -verkoop op het terrein in combinatie met recreatieve activiteiten. Het Nederlands Hooibergenmuseum (nu uitsluitend in digitale vorm: www.hooiberg.info) en de daaraan verbonden Stichting Kennisbehoud Hooibergen Nederland zien kansen om op het terrein de fysieke variant van het Nederlands Hooibergenmuseum te realiseren. Voor mensen met een beperking wil een zorginstelling de mogelijkheid van dagbesteding en realisatie van appartementen onderzoeken. Een woningbouwvereniging wil de ontwikkeling hiervan nader verkennen.

Verder zijn ideeën voor vernatting, energieopwekking en afvalverwerking aangedragen. Door de grote verscheidenheid aan deelnemers ontstond als vanzelf een brede benadering. Het werken met de leidende principes dwong de deelnemers breder en integraler te kijken met nieuwe oplossingen tot gevolg.

Karin Komdeur en Dorien de Wit

Dit is een verkorte versie van het artikel in ROmagazine 5, mei 2016

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *