De nut en noodzaak van circulaire proeftuinen

| 23 september 2021

We staan voor één van de grootste maatschappelijke uitdagingen van onze tijd. Tot 2030 zijn er één miljoen nieuwe, betaalbare woningen nodig. Tegelijkertijd dient de Nederlandse CO2-uitstoot met 49 procent te zijn verminderd ten opzichte van het niveau in 1990. De bouwsector heeft met 25-40 procent van de totale globale CO2-uitstoot een belangrijk aandeel in het probleem, maar is tegelijkertijd ook (deel van) de oplossing. Hoe gaan deze twee maatschappelijke uitdagingen samen? Hoe koppelen we CO2-uitstoot los van (woning)bouw en wat is daarvoor nodig in gebiedsontwikkelingen?

Om de druk op het milieu te verminderen dient de bouwsector te transformeren van een lineair naar circulair systeem. Via kringlopen blijven materialen en energie op een hoogwaardige manier behouden en beperken we de CO2-uitstoot. Voor de bouwsector kan het gaan over bio-based materialen, zoals Cross Laminated Timber (CLT) of vlasisolatie, over losmaakbaarheid, secundaire materialen of nieuwe verdienmodellen. Dit zijn slechts een aantal voorbeelden, want circulair bouwen kent vele gezichten.

We hebben circulaire proeftuinen nodig om het nieuwe normaal te realiseren


Circulair bouwen vraagt echt een andere benadering het proces. Met enkele maatregelen komen we er niet. Om af te wijken van de gebaande paden, het testen van innovatieve circulaire bouwprincipes en inzage te krijgen in de grenzen van het huidige systeem, zijn circulaire proeftuinen nodig. ‘Leren door te doen’ is het devies, waarbij proeftuinen de fysieke ruimte bieden voor (systeem)reflectie en evaluatie om zo van eenmalige naar blijvende verandering te gaan.

Proeftuinen hebben het doel om routines te doorbreken. Innovaties worden niet perfect geboren en om structurele verandering te realiseren dienen geleerde lessen herhaald, gebundeld en verspreid te worden. Dit proces van verbreden versterkt de stabiliteit en vergroot de invloed van de circulaire innovaties, zodat opdrachtgevers en -nemers er niet meer omheen kunnen.

Circulaire proeftuinen zijn een zeer geschikt middel voor verandering en staan daarmee aan de basis van voor het ontkoppelen van CO2-uitstoot en woningbouw. We zien in proeftuinen die nu lopen al mooie voorbeelden van circulair bouwen. Het kan dus. De grote behoefte naar woningen biedt de mogelijkheid om op te schalen en daarmee de transitie naar nieuwe bouwmethodieken te versnellen. Kortom, laten we met onze woningbouwopgave niet de CO2-uitstoot vergroten door traditioneel te bouwen maar juist circulair te bouwen en met proeftuinen een nieuwe normaal te creëren. Aan overheden, woningcorporaties en ontwikkelaars de oproep om proeftuinen mogelijk te maken en daarmee aan te zetten tot revolutionaire veranderingen in ons bouwproces.

Door Corneel Jonkers en Sietse Gronheid, adviseurs bij Over Morgen