Wetenschap en praktijk sterker verbinden
De stad als proeftuin voor de circulaire economie

| 2 december 2015
mklm

Zelfbouw aan de Monnikskapstraat in Buiksloterham, Amsterdam-Noord. Beeld Marcel Bloemendal

Circulariteit gaat over het sluiten van kringlopen. Water, energie en grondstoffen: afval bestaat niet, alles blijft zo veel mogelijk binnen ‘de loop’. Daarbij gaat het nog te vaak alleen over de techniek in plaats van de wijze van organiseren. Er is meer aandacht nodig voor deze ‘menselijke’ kant. Niet alleen op gebiedsniveau, maar op alle schaalniveaus.

In Nederland poppen steeds meer proefgebieden op, de zogenaamde ‘living labs’. ‘Learning by doing’ is het nieuwe adagium. Gepraat en geschreven is er genoeg over het sluiten van kringlopen, meent een groeiende groep. Ook de kennisinstituten hebben circulariteit al enige tijd op hun onderzoeksagenda staan en de gebiedsgerichte benadering komt bij hen nadrukkelijker in beeld. Bij ‘living lab’ Buiksloterham in Amsterdam zijn meerdere kennisinstellingen aangehaakt.

De Ceuvel, is een soort van icoonproject van Buiksloterham als het gaat om het sluiten van kringlopen. Het resultaat: een tuin met planten die de grond zuiveren (ontwerp DELVA Landscape Architects) en zestien oude woonboten die op het land zijn getakeld en worden geupcycled. Een steiger verbindt de boten - voorzien van innovatieve duurzame technieken (advies Metabolic) - en zorgt voor een fysieke scheiding met de grond (concept en ontwerp Space & Matter). http://deceuvel.nl/

De Ceuvel, is een soort van icoonproject van Buiksloterham als het gaat om het sluiten van kringlopen. Het resultaat: een tuin met planten die de grond zuiveren (ontwerp DELVA Landscape Architects) en zestien oude woonboten die op het land zijn getakeld en worden geupcycled. Een steiger verbindt de boten – voorzien van innovatieve duurzame technieken (advies Metabolic) – en zorgt voor een fysieke scheiding met de grond (concept en ontwerp Space & Matter). http://deceuvel.nl/

Struikelblokken wegwerken

De ‘zachte’ kant
Prof. Dr. Ellen van Bueren is per april 2015 aangesteld als hoogleraar Urban Development Management aan de TU Delft. Van Bueren is gespecialiseerd in governance en het verbinden van de technische- met de menskant. Op vrijdag 13 november om 15.00 uur houdt zij haar intreerede The great urban bake off, over de uitdagingen op het gebied van stedelijke duurzaamheid en governance. Locatie: Aula van de TU Delft (vrije toegang).

In de opstartfase van ‘living lab’-projecten gericht op de circulaire economie ligt veelal de nadruk op techniek en materialisering: welke kringlopen sluiten, op welke schaal; om welke hoeveelheden gaat het en welke slimme technologie en innovaties zijn nodig? Nu in de Buiksloterham meerdere concrete projecten zijn gestart, blijkt dat de organisatorische- en proceskant minstens zo belangrijk is. De belemmeringen en vragen waar actoren als gemeenten, corporaties, netwerkbeheerders, ontwikkelaars, zelfbouwers/bewoners tegenaan lopen gaan veelal over samenwerking, verantwoordelijkheden, rollen en de regelgeving. Allereerst is het van belang om de wagen op gang te brengen en te houden. Daarvoor is het nodig in beeld te krijgen wie mogelijke partners zijn, wie wat doet en betaalt, te bepalen wat de beste organisatievorm is om tot afspraken te komen. Vervolgens schuurt het kosten-baten plaatje. In een circulaire organisatie is de onderlinge afhankelijkheid groter en liggen kosten en baten vaak niet bij dezelfde partij. Dan wordt de vraag interessant hoe je kunt vereffenen, oftewel samen integrale financiering kunt regelen.

Voortrekkers verbinden zich voor een lange termijn met het gebied

Een ander groot struikelblok is de regelgeving. Een goed voorbeeld hierbij is het concrete plan voor het realiseren van een bioraffinaderij om het afvalwater van de Buiksloterham decentraal te zuiveren. Mengen van huishoudelijk afval en afvalwater is binnen de huidige regelgeving niet toegestaan. Ook rondom veiligheid en transport van biogas stapelen de regels, verboden en benodigde vergunningen zich op. Daarnaast is er voor de raffinaderij fysiek ruimte nodig en het stelt de inpassing ervan specifieke eisen aan ontwerp en gebruik van het gebied. Het gaat hier over verantwoordelijkheid: wie gaat daar over, wie pakt het op?

Danielle Niederer
Praktijkleerstoel Gebiedsontwikkeling TU Delft

Het volledige artikel is te lezen in ROm 11, november 2015

Neem een abonnement op ROm
of bestel het nummmer (t.w.v. € 24,00) via info@romagazine.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *