Goedbedoelde maar weinigzeggende oproep

| 23 april 2021

Door Jaco Boer, publicist

Het rijtje namen onder de open brief was imposant: een voormalige RO-minister, vier ex-Rijksbouwmeesters en een trits aan gelauwerde architecten en ruimtelijke opiniemakers. Het platform – de Volkskrant – was ook goedgekozen. Met enige regelmaat publiceert de krant interessante verhalen over de inrichting van ons land. Helaas was de inhoud van de oproep die de groep in het dagblad deed, omgekeerd evenredig aan haar prestige. “Kies voor transformatie boven nieuwbouw en een integrale gebiedsgerichte aanpak.” Dat was kort samengevat de boodschap aan de informateur. Zoals ook in de NOVI al was gedaan, somde de groep alle ruimtelijke problemen van Nederland nog eens op en werd de A2-tunnel in Maastricht bejubeld als richtinggevend succesmodel. Maar krachtige antwoorden op de belangrijkste ruimtelijke opgaven bleven uit.

‘Het PBL schrijft een glashelder advies om knopen door te hakken en de boel niet verder uit de hand te laten lopen’

De vage oproep tot een ‘koerswijziging’ in de ruimtelijke ordening staat in schril contrast met het glasheldere advies dat het PBL begin april het land instuurde. Volgens de opstellers David Hamers en Rienk Kuiper, beiden ervaren ruimtelijke onderzoekers, moeten er nú knopen worden doorgehakt om de boel niet verder uit de hand te laten lopen. De politiek is te lang moeilijke keuzes uit de weg gegaan. Hun aanbevelingen lezen als een dwingend programma voor het alom bepleite nieuwe ministerie van Leefomgeving (of Bouwen en Wonen, afhankelijk van je kijk op de ruimte). Intensieve veehouderijen verplaatsen naar glastuinbouwgebieden, woningen bouwen in de stad én de weilanden, veenweidegebieden vernatten en geschikt maken voor natte landbouwteelten: de onderzoekers schuwen geen taboe om de ruimtelijke inertie te doorbreken. Net als de opstellers van de open brief pleiten ze voor het combineren van functies. Maar ze geven er ook concrete voorbeelden bij. Zo kunnen in hun ogen een duurzamere landbouw, extensieve woningbouw, waterberging en natuurontwikkeling op regionaal niveau prima samengaan.

Anders dan de briefopstellers geven Hamers en Kuiper het kabinet een helder advies om al deze veranderingen voor boeren en bewoners acceptabel te maken. Maak ze mede-eigenaar van gevoelige projecten als de bouw van windmolens of zonneparken, stelt het duo voor. Als dat niet lukt, moet je hen ruimhartig compenseren voor de ervaren overlast. Met die gedachte laten ze zien dat ze de Nederlandse ziel goed kennen. Voor de meeste Nederlanders gaat de bereidheid om veranderingen te accepteren nu eenmaal door de portemonnee. Dat kun je cynisch vinden, maar je kunt het ook gebruiken om Nederland klaar te stomen voor de 21e eeuw.