Prijsvraag over toekomst van buurtwinkelcentra
Nieuwe ideeën voor de naoorlogse winkelstrip

| 1 april 2015

bERFGOEDenRUIMTE IMG_8862_300dpi

Vier- tot vijfhonderd winkelstrips in naoorlogse wijken hebben het moeilijk. Bedrijfsruimten staan er leeg of zijn gevuld met laagwaardige detailhandel. Een prijsvraag van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed leverde nieuwe ideeën op voor deze karakteristieke voorzieningen uit de wederopbouwtijd.

Erfgoed en ruimte
De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) werkt sinds 2012 vanuit de ‘Visie Erfgoed en Ruimte, Kiezen voor Karakter’ aan het verbinden van ruimtelijke veranderingen aan de identiteit van gebieden. De RCE zet graag haar kennis, menskracht en middelen in om samen met andere partijen de kwaliteiten van ons erfgoed optimaal te benutten. ROmagazine doet er verslag van.

De Utrechtse wijk De Halve Maan werd eind jaren vijftig als stadsuitbreiding gerealiseerd volgens de moderne stedenbouwkundige principes van ‘licht, lucht en ruimte’. In een strak grid van haaks op elkaar staande straten verschenen portiek-etageflats met drie- en vierkamerwoningen. Voor de dagelijkse boodschappen konden bewoners terecht in de winkelplint op het Herderplein. Met zijn voorzieningen en het verdiepte bassin waar kinderen afhankelijk van het jaargetijde konden zwemmen, schaatsen en spelen, was de plek bedoeld als de centrale ontmoetingsplek van de wijk.

Sinds de bouw is er aan de structuur en het aanzien van De Halve Maan weinig veranderd. Maar van het vooruitgangsoptimisme van de jaren zestig is niet veel meer over. Minder koopkrachtige allochtone families, autochtone ouderen en studenten hebben de plek van de oorspronkelijke middenklasse gezinnen ingenomen. Na het vertrek van de vertrouwde bakker, slager en groenteman zijn op het Herderplein een handelaar in wasmachines en koelkasten, een bruidswinkel, een schoonheidssalon, een grote vestiging van Jongerenwerk Utrecht en het lokale opbouwwerk gekomen. Van de twee restaurants in de winkelplint heeft er één onlangs de huur opgezegd.

Nieuwbouw met winkels aan het Dr. Struyckenplein in Breda; zorgvuldig ingepast in de bestaande stedenbouwkundige structuur.  Beeld JMW architecten en Mix Architecten.

Nieuwbouw met winkels aan het Dr. Struyckenplein in Breda; zorgvuldig ingepast in de bestaande stedenbouwkundige structuur.
Beeld JMW architecten en Mix Architecten.

Kwakkelende winkelplinten
Eigenaar Mitros maakt zich zorgen over de toekomst van het Herderplein. De komende jaren krijgen alle woningen een opknapbeurt, waarbij een klein deel wordt verkocht om meer koopkracht de wijk in te halen. Maar volgens wijkmanager Joop ten Brink klagen potentiële kopers over de slechte uitstraling van de plek. ‘Daar willen we de komende tijd wat aan veranderen. We hebben plannen om de luifel beter te verlichten en enkele kunstenaars willen met de ondernemers meer eenheid in de etalages brengen.’ In een toekomst als winkelplein gelooft Ten Brink niet meer. ‘We moeten ons op andere functies oriënteren.’ Welke dat zijn, weet hij nog niet. ‘Misschien iets met ateliers of een ander type bedrijven. Komende zomer denken we daar verder over na.’

Mitros is niet de enige corporatie die worstelt met slecht functionerende winkelstrips in naoorlogse wijken. Volgens een schatting van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) zijn er in Nederland 400 tot 500 van dit soort kwakkelende buurtwinkelcentra. Ze zijn ooit opgezet vanuit de Wijkgedachte waarin alle belangrijke voorzieningen op loopafstand van de woning moesten liggen. Maar in een tijd waarin zelfs hoofdwinkellocaties last hebben van het groeiend aantal online aankopen, lijken deze C-locaties weinig perspectief te hebben.

Wijkgedachte 2.0

Maak gebruik van de kernkwaliteiten van de wijk

Voor de RCE was het gebrek aan ideeën voor de vernieuwing van deze karakteristieke voorzieningen uit de wederopbouwtijd reden om het afgelopen jaar een prijsvraag uit te schrijven. De dienst heeft ontwerpers, planologen, adviesbureaus en bewoners gevraagd een nieuwe visie op de winkelstrip te formuleren die recht doet aan de oorspronkelijke ideeën achter het concept. ‘We zijn benieuwd of de plinten eventueel in gewijzigde vorm opnieuw een rol kunnen spelen als centrale ontmoetingsplek in de wijk. Ik zie de prijsvraag als een zoektocht naar een Wijkgedachte 2.0’, licht RCE-programmaleider Wederopbouw Frank Buchner toe.

Hoewel hij nog niet uitgebreid op de resultaten van de prijsvraag in kan gaan – de winnaars zijn nog niet bekend – ziet hij wel een paar grote lijnen in de inzendingen opdoemen. Zo oriënteert een aantal partijen zich op de nieuwe werkpatronen in de samenleving. ‘Denk aan het realiseren van flexibele werkruimten voor ZZP’ers of het ombouwen van winkelstrips tot productieruimten voor de snelgroeiende groep van nieuwe maakbedrijven.’ Anderen hebben zich laten inspireren door de veranderingen in de gezondheidszorg en pleiten voor laagdrempelige ‘zorgstrips’ met ontmoetingsruimten of een badhuis nieuwe stijl waarin ouderen zich in ruime, goed geoutilleerde ruimten kunnen laten verzorgen.

Jaco Boer

Het volledige artikel is te lezen in ROm 4, 2015

Neem een abonnement op ROm
of bestel het nummmer (t.w.v. € 24,00) via info@romagazine.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *