Oss wil energieneutraal worden
Verduurzaming energievoorziening vraagt om actieve overheid

| 5 oktober 2016

Om de doelstellingen voor duurzame energie te halen, moeten gemeenten actief aan de bak en de regie voeren op programma en proces. Windmolens blijken het effectiefst om de duurzaamheidsambities te realiseren, maar vragen een actieve rol om participatie en draagvlak bij de burgers te krijgen. Die conclusie trekken betrokkenen bij de visieontwikkeling en de praktijk van het ruimtelijk inpassen van duurzame energie. Het voorbeeld van de Gemeente Oss.

‘Als we het doel van 6.000 MW willen halen, dan is een sleutelrol weggelegd voor gemeenten door zich proactief en nadrukkelijk te mengen in het planvormings- en ontwikkelproces. En zich dus niet te beperken tot de ruimtelijke procedures’, zeggen Wilco Wolfs en Lex Runia, werkzaam bij Antea Group. Zij merken in hun advieswerk bij gemeenten dat de energietransitie eraan zit te komen.

Ze hebben te maken met energie- en duurzaamheidsvraagstukken op allerlei fronten en op allerlei niveaus. Van concrete projecten als wind- en zonneparken voor ontwikkelaars, met specifiek beleid voor gemeenten en met brede beleidsstudies – omgevingsvisies bijvoorbeeld waarin duurzaamheid een belangrijk uitgangspunt is.

Zoektocht

‘Veel gemeenten zijn nog niet volledig toe aan windenergie’, merkt Wilco Wolfs. ‘Ze hebben zich, in navolging van de Rijksoverheid, ten doel gesteld om uiterlijk 2050 energieneutraal te zijn, en beraden zich nu op de gevolgen daarvan. Wat is er eigenlijk voor nodig om die doelstelling te bereiken?’ Het antwoord is een zoektocht naar in de basis twee complexe maar communicerende vaten, legt hij uit.

Zorg voor adequate en juiste informatie

Enerzijds is dit de verwachte behoefte aan duurzame energie, anderzijds de mogelijkheden om energie duurzaam op te wekken. ‘Het interessante in de rol van lokale bestuurders en beleidsmakers is dat men door middel van beleid sturing kan geven aan beide vaten. De energiebehoefte in de energieneutrale situatie is onder andere een resultaat van besparing en zelfvoorziening door productie “achter de meter”’, aldus Wolfs.

‘Tegelijkertijd kan men sturen op de mogelijke decentrale, duurzame energievormen in de gemeente die in de restbehoefte kunnen voorzien’, vult collega Runia aan. ‘Daarin zijn veel afwegingen en keuzes te maken. In deze zoektocht naar het vinden van antwoorden en het maken van keuzes op gemeentelijk of regionaal niveau ligt de sleutel.

Draagvlak en acceptatie, noodzakelijk voor de inpassing van windmolens, zonnevelden en bio-energiecentrales, ontstaan als mensen het nut en de noodzaak inzien en begrijpen dat bewuste keuzes nodig zijn voor bijvoorbeeld technologieën, locaties en de rol van de gemeenschap.’

Top-3

De overheid heeft de nodige instrumenten om inpassing ruimtelijk mogelijk te maken, maar laten het meestal aan de markt, aan ondernemers en aan burgers om te komen met initiatieven. Juist dít vormt de basis voor veel ongenoegen. De scheve lusten-lasten-verdeling rond windprojecten is een belangrijke voedingsbodem voor weerstand in de omgeving. Zelfs de Rijkscoördinatieregeling uit de Crisis- en herstelwet heeft dan z’n beperkingen, zo zien we aan de ervaringen in Groningen en Drenthe.

Streef naar het samenbrengen van bottom-up en top down

Daarom gooit de Gemeente Oss het over een andere boeg. Ondersteund door adviseurs van Antea Group wordt daar op twee fronten gewerkt aan de opgave om te verduurzamen: een strategische visie over de opgave en hoe deze in te vullen, en een actieve rol bij de dialoog met zowel initiatiefnemers als omwonenden. Wethouder Johan van der Schoot (CDA), met duurzaamheid in de portefeuille, draagt actief en nadrukkelijk uit dat Oss niet alleen energieneutraal moet zijn in 2050, maar dat bovendien de ambitie is om in de top-3 duurzaamste gemeenten van het land te staan.

‘Dan moeten we daar nu werk van maken’, zegt projectmanager ruimtelijke ontwikkeling Mark van ’t Hof stellig. ‘Het is niet veilig en ver weg, maar concreet en dichtbij. Het moet niet blijven bij een paar symbolische voorbeelden, maar we moeten met z’n allen echt massa, meters maken en het serieus aanpakken. In de bestuursperiode tot 2018 moeten er al serieus stappen zijn gezet.’

SONY DSC

SONY DSC

Besparen

Onder meer op basis van onderzoek door CE Delft is in kaart gebracht hoe de energiebehoefte zich in Oss ontwikkelt en wat de mogelijkheden zijn om in de gemeente duurzame energie op te wekken. ‘We kijken vooral naar wind, zon, bio en aardwarmte. Daarmee kan de raad dan een kader vaststellen voor waar het wel en niet mag én wat de beperkingen en regels zijn, zodat de initiatiefnemers weten waar ze aan toe zijn’, aldus Van ’t Hof, die in Oss contactpersoon bij de gemeente is voor initiatiefnemers en adviseur van het gemeentebestuur.

Er zijn al verschillende plannen bij de gemeente ingediend en er komt een belangrijk initiatief aan van een aantal agrariërs om enkele tientallen windmolens te gaan plaatsen in de Lithse Polder tussen Oss en ‘s-Hertogenbosch. ‘Een extra aansporing om actie te ondernemen’, meent hij.

Dialoog

De ruimtelijke inpassing van windenergie, en trouwens ook zonneweiden en bio-energiecentrales, zal voor onrust en verzet blijven zorgen, verwachten Wilco Wolfs en Lex Runia. Vandaar hun pleidooi voor een ‘positieve proactieve rol’ van de gemeente. Het gaat om regie op de planvorming, meedoen in ontwikkeling, coöperaties of burgers actief in stelling brengen, randvoorwaarden aan de voorkant stellen, eigen gronden inzetten…

Niet afwachten, maar zelf keuzes maken en de goede partners erbij zoeken. Kies een rol, anders krijg je er een! Wolfs: ‘Een transparante dialoog over rolverdeling, lusten en lasten en over nut en noodzaak is van doorslaggevend belang om de voordelen te kunnen uitleggen aan de burger. Daar is de initiatiefnemer met zijn vaardigheden, technische kennis en bereidheid tot investeren bij gebaat, maar ook de gemeente zelf als ze de duurzaamheidsambities wil realiseren, een grotere bewustwording daarvoor wil krijgen en financieel wil meeprofiteren.’

Kies een rol, anders krijg je er een!

Op de vraag waarom de Gemeente Oss zo stevig op dit dossier zit, antwoordt Mark van ’t Hof resoluut: ‘We hebben er belang bij dat dit goed gaat. Als we de hoeveelheid en ernst van de maatschappelijke reacties zien, is het onze taak om bij zo’n ambitie die wij hebben actief het proces te sturen. Als het in het begin niet goed gaat, kan het helemaal fout lopen en ook op langere termijn moeilijk worden om tot een redelijk aanvaardbare beslissing te komen.’

Dit is een verkorte versie van het artikel in ROmagazine 10, oktober 2016