Verkiezingen Zandvoort en Haarlem: Met één ambtelijke organisatie werken aan eigen uitdagingen

| 11 maart 2022

Twee gemeenten, twee besturen, twee omgevingsvisies, twee uiteenlopende profielen en eigen uitdagingen, en één ambtelijke organisatie. Haarlem en Zandvoort geven de komende vier jaar samen maar toch op eigen wijze invulling aan de woningbouwopgave en een klimaatbestendige openbare ruimte.

Door Kasper Baggerman. ROm besteedt in de eerste edities van dit jaar met het oog op de komende verkiezingen aandacht aan de belangrijkste uitdagingen voor gemeenten in de fysieke leefomgeving. Dit artikel staat ROm maart 2022. U kunt zich hier als abonnee melden.

Haarlem en Zandvoort hebben grootse plannen. Ingeklemd door natuur en duinen moet er een hoop gebeuren in de bestaande verstedelijkte gebieden. Beide gemeenten willen de komende vier jaar werk maken van de woningnood, verduurzaming en het vergroenen en de openbare ruimte.

In het verleden lag dat anders. ‘Haarlem is de afgelopen vier jaar veranderd van een stad die dacht ‘het is wel goed zo’ naar een stad die hard aan haar toekomst werkt. Er is ontzettend veel in beweging gezet’, zegt Floor Roduner, wethouder ruimtelijke ontwikkeling namens de PvdA.

Ook Zandvoort kijkt graag naar de toekomst. ‘Zandvoort is volop in ontwikkeling’, zegt Ellen Verheij-de Haas, RO-wethouder in het dorp (niet gebonden aan een partij). ‘Als je over tien jaar naar Zandvoort komt ziet het er heel anders uit. Een kwalitatieve doorontwikkeling, daar maken we ons hard voor. Ik hoop dat de nieuwe raad dat omarmd en doorzet.’

Kustplaats Zandvoort, bron Pixabay

Ambtelijke fusie

In 2016 werd Zandvoort in een onafhankelijk bestuurskrachtonderzoek nog omschreven als een ‘verlamde organisatie’ met ‘barsten in het vertrouwen’. Om de worstelende Noord-Hollandse kustplaats te sterken, werd besloten tot een ambtelijke fusie. In 2018 kwamen alle Zandvoortse ambtenaren in dienst van de gemeente Haarlem. De samenvoeging was controversieel. Zou de ‘Haarlemse aanpak’ goed samengaan met de Zandvoortse couleur locale? Politici in Zandvoort vreesden bovendien dat ze hun autonomie kwijt zouden raken, dat de ambtelijke fusie een voorzetje zou zijn voor een bestuurlijke. Roduner en Verheij benadrukken dan ook graag dat de gemeenten aparte colleges en raden hebben. Uiteraard is er overleg tussen de gemeenten, zeggen de wethouders, maar eigen Haarlemse of Zandvoortse belangen staan voorop.

Voor ambtenaren die in beide gemeenten werken, is het de kunst om die eigen belangen te kennen


Voor ambtenaren die in beide gemeenten werken, is het de kunst om die belangen te kennen. Haarlem en Zandvoort hebben uiteenlopende karakteristieken. ‘Het zijn twee verschillende verhalen’, zegt Jaap Meindersma, directeur fysiek domein bij beide gemeenten. ‘In beide gebieden liggen grote ruimtelijke opgaven, maar natuurlijk zijn die bij een dorp wel anders dan bij een stad.’

Wethouder Verheij licht toe: ‘Zandvoort is een gemeente van eb en vloed. In de winter is het rustig, dan gaan we in winterslaap. Maar de Formule 1 in de zomer is net zo goed Zandvoort. Als je hier werkt, moet je dat ritme kennen.’

Het hele jaar aantrekkelijk

Op ruimtelijk vlak heeft de fusie Zandvoort geen windeieren gelegd. In een tussentijdse evaluatie uit 2020 staat dat de gemeente een ambitieniveau heeft dat het kleine aantal inwoners ver ontstijgt. Met de Haarlemse ambtenaren kan daar invulling aan worden gegeven. Voornaamste voorbeeld is misschien wel het circuit. Er was de afgelopen jaren een hoop om te doen, maar de gemeente Zandvoort is er tevreden mee. Na een leemte van ruim drie decennia scheurden er in september 2021 weer Formule 1-bolides over het Zandvoortse asfalt. Voor de ogen van 65 duizend bezoekers won Max Verstappen de Grand Prix van Nederland. Zonder de ambtelijke fusie was het waarschijnlijk niet gelukt om het evenement van de grond te krijgen. Opvallend daarbij is dat de Haarlemse politiek niet onverdeeld enthousiast was over het project.

Renovatie van het circuit in 2019, door Menno Shaefer

Het smaakt de kustplaats naar meer. ‘Het fantastische Grand Prix-weekend heeft de hele wereld laten zien hoe aantrekkelijk Zandvoort kan zijn. Die energie, dat enthousiasme willen we vasthouden’, schrijft wethouder Verheij in het voorwoord van de omgevingsvisie Zandvoort: 365 dagen aantrekkelijk!. Die titel maakt direct duidelijk waar het de gemeente de komende jaren om gaat: het dorp met iets meer dan 17 duizend inwoners wil het hele jaar bezoekers trekken, niet enkel meer in de zomermaanden of rondom grote evenementen.

De basis daarvoor is een aantrekkelijke gemeente met ruimtelijke ordening als voornaamste wapen. Verheij: ‘We zijn woonplaats én badplaats. Dat gaat hand in hand, want voor beide moet je het hele jaar aantrekkelijk zijn. Dus zoeken we continu naar synergiën. Ter illustratie: we knappen onze boulevard op, wat zowel voor onze inwoners als voor onze gasten een trekker is. Zo zoeken we bij elk dossier continu naar de optimale balans tussen woonplaats en badplaats.’

Een opvallend contrast met Haarlem. De Haarlemse wethouder Roduner zegt dat het goed mogelijk is dat één ambtenaar zich voor zowel Zandvoort als Haarlem bezighoudt met toerisme, met uiteenlopende ambities. ‘De gemeentebesturen maken hierin hun eigen keuzes. Haarlem heeft juist even genoeg toerisme. Net als in Amsterdam hebben we hier over-toerisme. Dan zeggen wij: doe maar even rustig aan.’

Woningnood op één

Overlap is er ook, ondanks de verschillende gemeentekarakteristieken. In zowel Zandvoort als Haarlem staat de woningnood bovenaan de politieke agenda. Volgens Roduner en Verheij speelt dit thema erg onder inwoners. De bestuurders worden er veel op aangesproken.

Hoe willen de gemeenten invulling geven aan deze opgave? Een greep uit de geplande en reeds lopende ruimtelijke ingrepen in Zandvoort: in de omgevingsvisie zet de gemeente in op 630 extra nieuwe woningen tot 2025, niet mis voor een dorp met minder dan 20 duizend inwoners. De gemeente heeft te maken met dubbele vergrijzing. De nieuwe woningen moeten jongeren een plek bieden. Ze moeten binnenstedelijk of aan de dorpsranden komen, met nieuwbouw of transformatie. Bouwen in de zee of duinen is geen optie. Verder heeft het dorp een vernieuwingsopgave. Veel huizen zijn meer dan vijftig jaar oud.

De opgaven komen samen in bijvoorbeeld de ontwikkeling Watertorenplein. Nieuwe woningen rondom Zandvoorts oude Watertoren, die nu ‘ietwat verweesd’ naast een parkeerplaats staat, moeten het gebied weer allure geven. ‘Terug naar de grandeur van Zandvoort in begin 20ste eeuw’, in de woorden van de architect. Ook wordt er aan het plein een nieuw hotel gebouwd, onder andere voor Formule 1-coureurs.

De ambtelijke organisatie heeft een tekort aan mensen in het fysieke domein. Op dit moment staan er dertien vacatures open


Dan Haarlem. De stad wil minimaal 10.000 woningen bijbouwen, staat in de omgevingsvisie. Binnenstedelijk, want Haarlem is net als Zandvoort omsloten door natuur. Voor de opgave werkt de gemeente met zeven ontwikkelzones.

Historisch Haarlem, bron Deposit Photos

Drie springen in het oog: Zuidwest, Oostpoort en Europaweg. Zuidwest betreft de transformatie van een bedrijventerrein tot gemengd woon-werkgebied. Er moeten 1.470 woningen komen. Oostpoort is een stationsgebiedsontwikkeling. Bij station Spaarnwoude ontstaat een nieuw stukje stad, met 1.100 woningen. En als laatste de Europaweg: in dit gebied in Schalkwijk moeten 3.800 woningen verijzen. Daarmee is het de ontwikkelzone met de grootste bouwambities. Het project is deels transformatie, deels nieuwbouw.

Ook klimaatadaptatie is een gedeelde opgave. In Haarlem omdat het een vrij versteende historische stad is, in Zandvoort door de nabijheid van de zee. ‘Zandvoort is op dit moment geen ‘zwakke schakel’ in de Hollandse kustverdediging, maar rond 2040 kan dat anders zijn als we niet hierop voorsorteren’, lezen we in de Zandvoortse Omgevingsvisie.

Menskracht

Met de omgevingsvisies zijn de kaders voor de komende vier jaar en de daaropvolgende decennia gesteld. Het is aan de komende colleges om er uitvoer aan te geven, zeggen wethouders Verheij en Roduner. Bestuurlijk commitment is dus een grote pré, aldus de geïnterviewden. De omgevingsvisies lenen zich hier goed voor. Ze zijn zo opgesteld dat ze redelijk snel door nieuwe bestuurders kunnen worden opgepakt, zegt directeur fysiek domein Meindersma.

Naast bestuurlijk commitment is voldoende ambtelijke slagkracht nodig voor de uitvoering van de plannen. Ook na de ambtelijke fusie blijven Haarlem en Zandvoort hiermee worstelen. De ambtelijke organisatie heeft een tekort aan mensen in het fysieke domein. Op dit moment staan er dertien vacatures open. ‘We willen heel veel, maar voor het eerst moeten we ons afvragen of we de mensen wel hebben om het allemaal uit te voeren’, zegt Meindersma. Hij raadt werken bij de gemeenten zelf van harte aan. ‘Je kunt met heel veel verschillende onderwerpen bezig zijn. Haarlem en Zandvoort zijn erg dynamisch.’