VRO(M)

| 6 januari 2022

Twintig jaar geleden schrapte het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu de puntjes. VROM werd een acroniem dat voortaan stond voor Wonen, Ruimte, Milieu en rijksgebouwen. Met daaronder de kreet: Nederland is klein, denk groot. Vandaag ziet ‘groot denken’ er weer helemaal anders uit.

De schop in de grond!

Centrale ruimtelijke ordening was met de Rijksplanologische Dienst afgeschaft. Het werkte niet (meer) en het was ouderwets. Planning met prachtige kaartbeelden of niet, het Groene Hart kalfde af en de verrommeling schreed voort. Tegelijkertijd heerste de gedachte dat ons land ‘stil stond’ vanwege de ‘bestuurlijke spaghetti’ en de vele (milieu)regels en procedures. Er moest weer ruimte komen voor ontwikkeling. De schop in de grond!

Wonen deden de mensen voortaan zelf. Huisvesting op aangeven van de overheid, was voor wie nog zelfredzaam moest worden. De Vinex-wijk bleek weliswaar een succesvol planningsconcept waar veel jonge gezinnen gelukkig waren, maar volgens de spraakmakende goegemeente stonden de wijken uit de Vierde Nota Extra voor de eenheidsworst waar we vanaf moesten. En het moet gezegd: de goede niet te na gesproken, de meeste wijken waren uitwisselbaar en hadden evengoed ergens anders kunnen staan.

Een spannend experiment

Bestuurlijk werd het ondertussen niet overzichtelijker. Geen provincie is opgeheven of samengevoegd en allerhande samenwerkings- en regioverbanden hebben nog steeds een democratisch legitimeringsprobleem. Wel ging een ongekende wetgevingsoperatie de ruimteregels binnen een paar jaar eenvoudiger en beter maken. Zesentwintig wetten zouden samenkomen in de Omgevingswet. Een nieuwe gereedschapskist met instrumenten moest overheden en initiatiefnemers helpen het land weer vaart te geven.

Dat is inmiddels meer dan tien jaar geleden, waarvan de helft gevuld met steeds nieuw uitstel van oplevering. Zodra de backoffice digitaal op orde is, kan de Omgevingswet nog steeds best eens spoedig in werking treden. Het (onder)ministerie van VRO kan dan invulling gaan geven aan de jongste roep om leiderschap en rijksregie in huisvesting en ruimtelijke ordening. Het heeft daarvoor dan een van huis uit neoliberale wet met een decentrale insteek die de gemeentelijke autonomie hoog in het vaandel heeft. Spannend experiment!

Door Bas van Horn, publicist en adviseur beleid voor de fysieke leefomgeving