Woonzorg: Sittard-Geleen en Rheden leggen de nadruk op goede samenwerking

| 10 september 2021

Nederlandse gemeenten zijn druk bezig met het op orde krijgen van hun woonzorgvisie. Twee derde van de gemeenten bleek aan het begin van dit jaar nog onvoldoende inzicht te hebben in de zorg- en ondersteuningsvraag van de mensen in hun gemeente. Er zijn zoals altijd ook koplopers. Zo denken Sittard-Geleen en Rheden al langer na over woonzorg. Dat moet wel: ‘We lopen met de vergrijzing twintig jaar voor op de rest van Nederland.’

Door Julian Dubbeld. Ook dit artikel staat in ROm 9, maandelijks vakmagazine voor de fysieke leefomgeving.

Platform31 ondersteunt de gemeenten die nog niet zo ver zijn met hun woonzorgvisie in een kennis- en leertraject. Daarin helpen zij met het maken van een woonzorganalyse en daarna een woonzorgvisie. Alle Nederlandse gemeenten zouden aan het einde van het jaar helder moeten hebben wat er met wonen en zorg in hun omgeving moet gebeuren, om zo de aanstaande vergrijzing het hoofd te bieden.

Woonzorg is niet nieuw op de gemeentelijke agenda. Een gemeente als Sittard-Geleen heeft het thema al bijna tien jaar (!) prominent op de beleidsagenda staan. Ook in Rheden is de gemeente er al even mee aan de slag. Door vergrijzing in de regio zagen de gemeentebesturen zich genoodzaakt om al vroeg na te denken over het combineren van wonen en zorg. In Sittard-Geleen resulteerde het in een woonzorgvisie die in 2013 uitkwam en mettertijd werd bijgeschaafd in 2017. Nog steeds is deze visie in beweging, in samenspraak met de woningcorporaties.

Hof van Cerviam is een zorgcentrum in het centrum van Sittard-Geleen, waar mensen met dementie worden opgevangen. Uitzicht is er op de fraaie Sint Petruskerk. Foto: SATIJNplus Architecten


In Goed wonen in Sittard-Geleen lezen we hoe gemeenten, zorgaanbieders, woningcorporaties en inwoners werken aan duurzame oplossingen op het gebied van wonen en zorg, en van plan zijn om aan de vraag te voldoen. Na een analyse blijkt dat bouwen alleen niet de oplossing is. Veel kwetsbare mensen zijn ‘honkvast’ en willen liever niet of niet te ver verhuizen. De focus ligt daarom in de aanpassing en transformatie van de bestaande woonvoorraad, zowel van woningcorporaties als van particuliere eigenaren.

Er is wel een beperkte nieuwbouwopgave, waarin de prioriteit wordt gegeven aan clusters van kleinere, betaalbare wooneenheden met meer algemene zorgvoorzieningen in de buurt – en niet aan specifieke zorgwoningen. Simpelweg omdat dit niet bij de behoeften van ouderen aansluit. Ook moet het mogelijk zijn om langer thuis te blijven wonen (Langer Thuis Wonen). Hiervoor zijn Wmo-middelen noodzakelijk.

Prestatieafspraken

Goede samenwerking tussen woningcorporaties, particuliere woningeigenaren, zorginstellingen, bewoners en gemeente is van belang om het gat tussen vraag en aanbod te dichten. De gemeente kan de woonzorgvoorzieningen niet alleen financieren. Via allerhande prestatieafspraken worden de taken jaarlijks verdeeld tussen woningcorporaties als ZaamWonen, ZOWonen en WonenLimburg en de gemeenten.

‘De gemeente kan de regels vergemakkelijken en corporaties en particulieren juridisch advies geven’


Wethouder Leon Geilen is als ambassadeur van de Taskforce Wonen en Zorg en portefeuillehouder zorg in gemeente Sittard-Geleen een van de drijvende krachten bij de uitvoering van de woonzorgafspraken. ‘De gemeente kan bijvoorbeeld de regels vergemakkelijken en woningcorporaties en particulieren van juridisch advies voorzien. Daarnaast kunnen we kennis delen, de landelijke ontwikkelingen verkennen en elkaar informeren. Uiteindelijk moeten particuliere instellingen en woningcorporaties het aanbod vergroten. Vaak overleggen en de visie bijschaven is daarom belangrijk.’

Een project waar de samenwerking goed tot uiting komt, is de Woongroep Abshof in Munstergeleen. Zeven vijftigplussers bouwden een complex om samen oud te worden. De bouw is in 2019 begonnen en in 2020 zijn de bewoners er ingetrokken. Na drie jaar voorbereiding. ‘Overheden moeten met gelijkblijvende middelen steeds grotere processen begeleiden en roepen bedrijfsleven en burgers op zelf initiatieven te ontwikkelen. Met dit project willen wij ons steentje bijdragen’, schrijft de woongroep in haar visie.

Wethouder Geilen is zichtbaar blij met deze opstelling: ‘Zo zie je dat particulieren ook kunnen ontwikkelen. De woongroep omvat zeven woningen en twee gemeenschappelijke huiskamers. Wij ondersteunen dergelijke projecten van harte. Bij dit project konden we de initiatiefnemers juridisch goed van advies voorzien.’

Rheden

Ook in het Gelderse Rheden bevindt de woonzorgvisie zich in een vergevorderd stadium. In 2016 begon de gemeente met het analyseren van de woonzorgbehoefte in de Visie Wonen-Welzijn-Zorg en in 2020 kon met de Woonvisie 2020-2026 het toekomstbeeld voor wonen en zorg worden geschetst.

‘Rheden moest op tijd beginnen met het nadenken over woonzorg, omdat de vergrijzing hier zo’n twintig jaar voorloopt op de rest van Nederland’, vertelt wethouder Gea Hofstede. Waar in Nederland zo’n 19 procent van de bevolking 65 jaar of ouder is, is dat in het dorp Velp, dat onderdeel uitmaakt van de gemeente, al 26 procent. Een bevestiging dat de nood inderdaad nog iets hoger is dan in de rest van het land.

‘De vergrijzing loopt hier zo’n twintig jaar voor op de rest van Nederland’


Net als in Sittard-Geleen zoekt Rheden de oplossing niet in het bouwen van extra zorgvoorzieningen en -woningen. ‘Het lijkt soms alsof het alleen maar gaat over bouwen, bouwen, bouwen, maar dat is niet zo’, gaat de wethouder verder. Volgens haar en de eerdergenoemde woonvisie liggen de oplossingen onder meer in het levensloopgeschikt maken van de woningen.

Een nieuw te realiseren woonzorgcomplex in Velp, gemeente Rheden. In het ontwerp is ruimte gemaakt voor meer dan honderd woonzorgwoningen. foto: IAA Architecten


Woningcorporatie Vivare neemt daarin al het voortouw en ook de Mijn Huis Mijn Toekomst-regeling kan daarbij helpen. Voor een maximum van 650 euro kunnen bewoners, ook van corporatiewoningen, een aanvraag bij de gemeente doen om langer thuis te blijven wonen. Hofstede: ‘Het budget is niet zo heel groot, maar bedenk dat een antislipmat of een verhoogde toiletpot al een groot verschil kunnen maken.’

De samenwerking tussen de partijen werpt vruchten af vanwege de win-winsituatie voor allen, zegt ze. ‘Het bespaart geld op de lange termijn. Door elk half jaar de koppen bij elkaar te steken en te bespreken waar we de woningen moeten positioneren en wat we nog nodig hebben om aan de vraag te voldoen, houden we ons woonzorgbeleid actueel. Eind september hebben we bijvoorbeeld een bijeenkomst in het Goffertstadion in Nijmegen met zorgkantoren, woningcorporaties en bestuurders uit de regio, waarin we bespreken hoe we de woonzorgopgaven beter kunnen oplossen.’